Andere keuzes door perspectief op de toekomst

Reintegratieofficier Bart Reedijk en verdachte van een high impact crime Tom (minderjarig) praten in dit dubbelportret over weer toekomstperspectief krijgen en wanneer je vertelt dat je rondloopt met een enkelband. 

Tom: “Met jou kan ik praten als een volwassene. Anderen praten tegen me alsof ik 5 jaar oud ben. Bij reclassering en andere organisaties voel ik me soms net een kleuter, dan vragen ze of ik weet wat ik wil en wat voor keuzes ik wil maken.”

Bart: “Weten welke keuzes je wil maken is ingewikkeld. Zelfs voor mij als je het me nu vraagt. Als je zo’n vraag niet meteen kunt beantwoorden, lijkt het alsof je niet geïnteresseerd bent. Of intrinsiek gemotiveerd. Daarom doe ik het anders.”

Tom: “Ik voer met jou een normaal gesprek, zo van ‘kom we gaan dit aanpakken en zo gaan we het doen en dan kijken we of het lukt’. We maken samen een plan.”

Bart: “Wat ik doe, is met jou een toekomstperspectief neerzetten. Ik vraag je wat je over 3 of 5 jaar voor elkaar zou willen hebben. Daar kun jij je meteen iets bij voorstellen. Je kan dan denken aan een aantal dingen die je geregeld wil hebben, bijvoorbeeld op jezelf wonen, een baan hebben, misschien een vriendin of een auto.”

Tom: “Ik wil in Rotterdam wonen, daar gebeurt veel meer.”

Bart: “Met een toekomstperspectief ga je andere keuzes maken. Je gaat terugkijken naar wat nodig is om daar te komen. Betaald werk of terug naar school zijn de twee manieren om die toekomst te realiseren.”

Tom: “De voorwaarde voor de rechter was dat ik terug naar school zou gaan en voor een bepaalde datum een stage moest hebben. Daar heb jij bij geholpen. Ook heb ik door jou gekozen voor een enkelband, want eerst ging ik daar niet mee akkoord.”

Bart: “Met een enkelband kun je weer stappen zetten. Hoe lang ben je nu buiten, 2 maanden? Je ziet dat er allerlei dingen weer geregeld zijn. Binnenkort kun je zelfs betaald werken bij je stagebedrijf. Dat aanbod heb je al. Straks kom je voor de rechter en zal altijd meewegen wat je in deze tijd hebt gedaan. Want je kunt wel tegen een rechter zeggen dat je het anders gaat doen, maar het moet wel blijken uit je daden. Je ziet bij rechters dat er anders gestraft wordt als jongeren stappen maken en ook echt hun best doen.”

Tom: “Daar ging het mij om. Ik wilde door met mijn leven de dingen weer oppakken.” 

Bart: “Veel professionals vertellen vaak waarom je dingen niet moet doen en dat je je aan afspraken moet houden. Dat is praten in het heden, maar daar ligt niet de winst. Je hebt het in de gevangenis al gehoord, en van de rechter, van de officier van justitie, van je advocaat en van je moeder ook. Ook het verleden kun je niet veranderen. Ik praat daarom niet veel over het delict, want dat is niet relevant; je hebt het wel of niet gedaan en je krijgt er wel of geen straf voor. De winst ligt in het toekomstperspectief, dat geeft een doel. Dat vind ik belangrijk.”

Tom: “Jij hebt me geholpen bij mijn stage. Je hebt het stagebedrijf gebeld en daardoor hebben ze me uitgenodigd voor een gesprek. Dat ging helemaal goed. Jij hebt aan het eind verteld dat ik een enkelband heb.”

“De winst ligt in het toekomstperspectief, dat geeft een doel. Dat vind ik belangrijk.”

Bart: “Bij het eerste gesprek ga ik nooit vertellen dat iemand een enkelband heeft. Dat komt daarna, net als bij jou. Alles was al rond en aan het eind zei ik: ‘We moeten wel een ding vertellen: hij heeft wel een enkelband, omdat hij een keer met de verkeerde vrienden op een verkeerde tijd op een verkeerde plaats was’.”

Tom: “Wanneer jij vertelt dat ik een enkelband heb, komt dat toch anders over dan wanneer ik het vertel.”

Bart: “Dat je een enkelband hebt of in detentie zat, is voor de stage niet relevant. Dus daar wil je niet de focus op leggen. Ik kijk naar waar het bedrijf iets aan heeft.

Tom: “Ik hou van sleutelen aan auto’s en vrachtwagens en ik wil daar mijn toekomst van maken.”

Bart: Precies, en dat is waar je de focus op wil leggen. Als ik bel en zeg ‘ik heb iemand die op school zit en een stage nodig heeft’ werkt dat minder goed dan ‘ik heb iemand die heel handig is, hier altijd mee bezig is en verder in dit vak wil’. Het bedrijf denkt ‘die wil ik hebben’. Dat heet empatisch positioneren.”

Tom: “Je hebt me ook geholpen die keer dat ik van mijn fiets was gevallen.”

Bart: “O ja, die ben ik helemaal vergeten.”

Tom: “Ik doe altijd wheelies op mijn fiets (red. rijden op 1 wiel). Mijn rem deed het niet en ik ben gevallen. Ik kon echt niet meer lopen. Alles deed pijn. Maar toen ik mijn stage belde, zeiden ze dat als ik die dag niet zou komen, ik helemaal niet meer terug hoefde te komen.” 

Bart: “Het was alles of niets. Ik legde jou uit wat de gedachte van je stagebegeleider kon zijn, die al zoveel smoesjes heeft gehoord in zijn leven. In plaats van hem te bellen om jouw verhaal te bevestigen, heb ik jou geadviseerd zelf terug te bellen en aan te bieden om die dag extra in te halen. Dat heb je gedaan. Daarmee denkt die man ‘hij is echt gemotiveerd, want hij is zelfs bereid om een dag extra te komen en zich te bewijzen. Dan krijgt zo iemand vertrouwen.”

Tom: “Jij hebt me verteld hoe mijn verhaal overkomt. Dat ik de zoveelste ben die dit flikt. Daardoor kon ik het op een andere manier aanpakken. En nu mag ik daar binnenkort zelfs betaald werk doen.”

Bart: “Het zit in kleine dingen, in net een andere manier van iets zeggen. Iedereen heeft iets wat diegene belangrijk vindt, en als je dat voor ogen houdt, kun je altijd iets oplossen. Ik kan me goed verplaatsen in al die partijen.”

Tom: “Wat jij ook doet is mensen de goede mindset geven. Wat is gebeurd, is gebeurd, maar je moet verder. Ik wil niet stil blijven staan. Het leven gaat door. Daarvoor ben jij er. En om een goed woordje te doen bij de rechter en reclassering.”

Bart: “Reclassering eist bepaalde dingen. Gemeente heeft eigen processen. Je ziet dat organisaties zo hun belangen hebben. Maar als je moet werken of stage lopen, dan gaat dat allemaal door elkaar en wordt het normaal gesproken niks. Ik leg de contacten en maak afspraken. Met reclassering werk ik goed samen. Zij controleren waar je wel en niet mag komen en of jij je meldt. Dat is een goede stok achter de deur, maar om te zorgen dat jij ook de goede dingen gaat doen in het leven is meer nodig.” 

Tom: “Jij bent er op de momenten dat het nodig is. Dan app ik je. Soms is het toch fijn om even van iemand te horen dat ik het kan.”

Bart: “Ik laat je zien dat als je ervoor gaat, wat je wil binnen handbereik is. Het is belangrijk om de juiste mensen om je heen te hebben. Ik zeg steeds, vertel me wie je vrienden zijn en ik zeg waar je over 5 jaar staat. De mensen in je omgeving hebben grote invloed op het verloop van je leven. Dat geldt voor ieder mens.”

Tom: Ik weet zelf wel dat ik iets kan, maar als mensen om je heen dat ook zien en tegen je zeggen, is het toch anders. Ik kan jou altijd bellen en alles met je bespreken, en je helpt me met meer dingen, zoals mijn zorgverzekering. Nu wil ik mijn diploma halen en misschien lukt dat zelfs wel versneld.” 

Tekst: Maureen van Althuis
Foto’s: Tamara Heck

*Tom is niet de echte naam van de geïnterviewde.

Binnen Wij de Westwijk werken we via de integrale aanpak van Preventie met Gezag (PmG) aan het vroegsignaleren van problemen en voorkomen dat jongeren doorgroeien in een criminele carrière. De inzet van de reintegratieofficer (RIO) is een onderdeel in dit programma dat is gefinancierd door het Rijk, via het ministerie van Justitie en Veiligheid. Het nieuwe plan voor PmG 2026-2029 in Vlaardingen West is in 2025 goedgekeurd. De inzet van de RIO is gericht op het afbuigen van criminaliteit door direct contact met betrokken jongere en diens netwerk. De leefwereld van deze jongeren staat centraal om in gezamenlijkheid te werken aan het maken van positieve keuzes.